(1) मरीचि के पुत्र कश्यप प्रजापति थे। ब्रह्मदेव की दाहिनी हाथ की बोटे की नली से दक्ष नाम का पुरुष और बाएँ हाथ की बोटे की नली से धरनी नाम की स्त्री जन्मीं। उन दोनों से एक हज़ार-हज़ार महा ऋषि जन्मे। (2) ब्रह्मा के मानस पुत्रों में दूसरे स्थान पर रहने वाले अंगिरस्‍ु को उद्दध्य, बृहस्पति और संवर्त जैसे पुत्र हुए। बृहस्पति देवताओं के आचार्य बने। (3) मैत्रि (अत्रि) नामक मानस पुत्र से अनेक महा मुनि जन्मे। (4) पुलस्त्य नामक ब्रह्मा के मानस पुत्र से राक्षसों का जन्म हुआ। (5) पुलह नामक मानस पुत्र से किन्नर और किमपुरुष वर्ग उत्पन्न हुए। (6) क्रतू नामक मानस पुत्र से पक्षियों की जाति उत्पन्न हुई।

   
    

Aadiparv (Mahabharat) - आदिपर्व (महाभारत)


॥ श्रीः ॥
1.73. अध्यायः 073
Mahabharata - Adi Parva - Chapter Topics
शुक्रदेवयानीसंवादः॥ 1 ॥
Mahabharata - Adi Parva - Chapter Text

शुक्र उवाच। 1-73-0x(379)(3338)
यः परेषां नरो नित्यमतिवादांस्तितिक्षते।
देवयानि विजानीहि तेन सर्वमिदं जितम्॥ 1-73-1(3339)
यः समुत्पतितं क्रोधं निगृह्णाति इयं यथा।
स यन्तेत्युच्यते सद्भिर्न यो रश्मिषु लम्बते॥ 1-73-2(3340)
यः समुत्पतितं क्रोधमक्रोधेन निरस्यति।
देवयानि विजानीहि तेन सर्वमिदं जितम्॥ 1-73-3(3341)
यः समुत्पतितं क्रोधं क्षमयेह निरस्यति।
यथोरगस्त्वचं जीर्णां स वै पुरुष उच्यते॥ 1-73-4(3342)
यः संधारयते मन्युं योऽतिवादांस्तितिक्षते।
यश्च तप्तो न तपति दृढं सोऽर्थस्य भाजनम्॥ 1-73-5(3343)
यो यजेदपरिश्रान्तो मासिमासि शतं समाः।
न क्रुद्ध्येद्यश्च सर्वस्य तयोरक्रोधनोऽधिकः॥ 1-73-6(3344)
`तस्मादक्रोधनः श्रेष्ठः कामक्रोधौ विगर्हितौ।
क्रुद्धस्य निष्फलान्येव दानयज्ञतपांसि च॥ 1-73-7(3345)
तस्मादक्रोधने यज्ञतपोदानफलं महत्।
भवेदसंशयं भद्रे नेतरस्मिन्कदाचन॥ 1-73-8(3346)
न यतिर्न तपस्वी च न यज्वा न च धर्मभाक्।
क्रोधस्य यो वशं गच्छेत्तस्य लोकद्वयं न च॥ 1-73-9(3347)
पुत्रो भृत्यः सुहृद्भ्राता भार्या धर्मश्च सत्यता।
तस्यैतान्यपयास्यन्ति क्रोधशीलस्य निश्चितम्॥ 1-73-10(3348)
यत्कुमाराः कुमार्यश्च वैरं कुर्युरचेतसः।
न तत्प्राज्ञोऽनुकुर्वीत न विदुस्ते बलाबलम्॥ 1-73-11(3349)
देवयान्युवाच। 1-73-12x(380)
वेदाहं तात बालाऽपि धर्माणां यदिहान्तरम्।
अक्रोधे चातिवादे च वेद चापि बलाबलम्॥ 1-73-12(3350)
`स्ववृत्तिमननुष्ठाय धर्ममुत्सृज्य तत्त्वतः।'
शिष्यस्याशिष्यवृत्तेस्तु न क्षन्तव्यं बुभूषता॥ 1-73-13(3351)
`प्रेष्यः शिष्यः स्ववृत्तिं हि विसृज्य विफलं गतः।'
तस्मात्संकीर्णवृत्तेषु वासो मम न रोचते॥ 1-73-14(3352)
पुमांसो ये हि निन्दन्ति वृत्तेनाभिजनेन च।
न तेषु निवसेत्प्राज्ञः श्रेयोऽर्थी पापबुद्धिषु॥ 1-73-15(3353)
ये त्वेनमभिजानन्ति वृत्तेनाभिजनेन वा।
तेषु साधुषु वस्तव्यं स वासः श्रेष्ठ उच्यते॥ 1-73-16(3354)
`सुयन्त्रितपरा नित्यं विहीनाश्च धनैर्वराः।
दुर्वृत्ताः पापकर्माणश्चण्डाला धनिनोपि च॥ 1-73-17(3355)
नैव जात्या हि चण्डालाः स्वकर्मविहितैर्विना।
धनाभिजनविद्यासु सक्ताश्चण्डालधर्मिणः॥ 1-73-18(3356)
अकारणाश्च द्वेष्यन्ति परिवादं वदन्ति ते।
साधोस्तत्र न वासोस्ति पापिभिः पापतां व्रजेत्॥ 1-73-19(3357)
सुकृते दुष्कृते वापि यत्र सज्जति यो नरः।
ध्रुवं रतिर्भवेत्तस्य तस्माद्द्वेषं न रोचयेत्॥' 1-73-20(3358)
वाग्दुरुक्तं महाघोरं दुहितुर्वृषपर्वणः।
मम मथ्नाति हृदयमग्निकाम इवारणिम्॥ 1-73-21(3359)
न ह्यतो दुष्करतरं मन्ये लोकेष्वपि त्रिषु।
यः सपत्नश्रियं दीप्तां हीनश्रीः पर्युपासते॥ 1-73-22(3360)
मरणं शोभनं तस्य इति विद्वज्जना विदुः।
`अवमानमवाप्नोति शनैर्नीचसमागमात्॥ 1-73-23(3361)
अतिवादा वक्त्रतो निःसरन्ति
यैराहतः शोचति रात्र्यहानि।
परस्य वै मर्मसु ते पतन्ति
तस्माद्धीरो नैव मुच्येत्परेषु॥ 1-73-24(3362)
निरोहेदायुधैश्छिन्नं संरोहेद्दग्धमाग्निना।
वाक्क्षतं च न संरोहेदाशरीरं शरीरिणाम्॥ 1-73-25(3363)
संरोहित शरैर्विद्धं नवं परशुना हतम्।
वाचा दुरुक्तं बीभत्सं न संरोहेत वाक्क्षतम्'॥ ॥ 1-73-26(3364)

इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि संभवपर्वणि त्रिसप्ततितमोऽध्यायः॥ 73 ॥

Mahabharata - Adi Parva - Chapter Footnotes
1-73-2 रश्मिषु क्रोधफलभूतास्वापत्सु। पक्षे स्पष्टोऽर्थः॥ 1-73-3 अक्रोधेन क्रोधविरोधिना सहनेन॥ त्रिसप्ततितमोऽध्यायः॥ 73 ॥


Mahabharat- Hindi (Devanagari) 100000 shlokas

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.